[Miniporadnik]: Zadania językowe na maturze ustnej z języka polskiego

Zadania egzaminacyjne na maturze ustnej z języka polskiego dzielą się na trzy typy:

  1. zadania oparte na tekście literackim – wymagają omówienia tematu na podstawie podanego utworu (liryka, epika lub dramat) oraz samodzielnie przywołanych tekstów literackich lub innych tekstów kultury;
  2. zadania odwołujące się do podanego tekstu ikonicznego (obraz, fotografia, plakat, kadr filmowy, zdjęcie ze spektaklu, rzeźba) i innych tekstów literackich lub tekstów kultury;
  3. zadania językowe odwołujące się do tekstu literackiego lub tekstu na temat języka, do innych tekstów literackich lub tekstów kultury oraz (najczęściej) do własnych doświadczeń komunikacyjnych.

O ile dwa pierwsze typy zadań nie budzą wątpliwości, o tyle zadania językowe stanowią niekiedy pewien problem. Spróbuję zatem rozjaśnić nieco ten obszar, uwzględniając najczęściej zadawane przez uczniów pytania i zgłaszane obawy.

Po wylosowaniu zadania językowego nie wpadajcie w panikę! Spróbujcie wykonać następujące czynności – mogą pomóc Wam w poprawnym zrealizowaniu tematu.

  1. Dokładnie przeczytajcie polecenie.
  2. Wypiszcie na kartce elementy tematu, które trzeba będzie uwzględnić podczas wypowiedzi.
  3. Jeżeli w temacie pojawi się termin z dziedziny językoznawstwa lub poetyki, wtedy warto przypomnieć sobie jego definicję i podać ją we wstępie Waszej wypowiedzi.
  4. Ustalcie, do czego macie się odwołać poza podanym tekstem. Czy jest to inny tekst literacki, czy inny tekst kultury (wtedy poza literaturą możecie przywołać np. film, reklamę, skecz kabaretowy, tekst internetowy) czy własne doświadczenia komunikacyjne.
  5. Przywołanie „własnych doświadczeń komunikacyjnych” według informacji zamieszczonej w Zbiorze zadań maturalnych z języka polskiego CKE to inaczej „przywołanie wniosków z przeprowadzonych przez siebie obserwacji zjawisk językowych i procesów komunikacyjnych w różnych, szkolnych i pozaszkolnych, aktach komunikacji społecznej.” Innymi słowy, macie w tym miejscu odwołać się do określonej sytuacji z Waszego codziennego życia, która pozwoli Wam zilustrować wskazany w zadaniu problem. Możecie powołać się na przykład na Wasze rozmowy w środowisku uczniowskim, rodzinnym, na wypowiedzi usłyszane na ulicy, na wypowiedzi zasłyszane w mediach (w dziennikach informacyjnych, w serwisach internetowych) itp. Powiedzcie, w jakiej sytuacji usłyszeliście / przeczytaliście daną wypowiedź i w jaki sposób można wyjaśnić omawiane zagadnienie na podanym przykładzie. Mówcie o konkretnych sytuacjach, cytujcie przykładowe zwroty, stosujcie terminologię językową, aby Wasza wypowiedź była bogata oraz by pokazać komisji, że rozumiecie wskazany problem językowy i potraficie omówić go również na przykładzie własnych doświadczeń z językiem.
  6. Sformułujcie wstęp Waszej wypowiedzi. Dobrze jest w tym miejscu wyjaśnić pojawiające się w temacie terminy językowe oraz – jeśli wymaga tego temat – zająć stanowisko w poruszanej kwestii.
  7. Następnie omówcie podany tekst (literacki lub tekst o języku) pod kątem tematu.
    1. jeżeli podany tekst jest tekstem literackim, omówcie jego budowę i charakter pod kątem zagadnienia językowego podanego w poleceniu; przywołujcie cytaty na potwierdzenie Waszych spostrzeżeń; posługujcie się terminologią z zakresu językoznawstwa, poetyki (nazywajcie zabiegi językowe stosowane przez autora); skupcie się na tekście – jest on zawsze dobrany w taki sposób, aby umożliwić Wam dłuższą wypowiedź (nie analizujcie go pobieżnie, lecz wczytajcie się w niego uważnie!);
    2. jeżeli podany tekst jest tekstem o języku (artykułem prasowym, wywiadem prasowym, fragmentem tekstu naukowego lub popularnonaukowego), wtedy przywołajcie stanowisko autora (lub jego rozmówcy), omówcie jego tok myślenia, wskażcie przykłady, na jakie się powołuje; odwołujcie się do tekstu, aby pokazać, że dostrzegacie prezentowane przez siebie tezy w podanym tekście (nie analizujcie go pobieżnie! Potraktujcie go podobnie jak inny tekst literacki: ma on określony temat, ktoś coś konkretnego w nim mówi – wykażcie to w Waszej wypowiedzi.); posługujcie się terminologią z zakresu nauki o języku, wyjaśnijcie ewentualne terminy i pojęcia. Pamiętajcie, że Wasza wypowiedź powinna skupić się na temacie podanym w zadaniu!
  8. Omówcie w dalszej kolejności wybrany tekst literacki (lub tekst kultury). (Poszukiwania przykładu zacznijcie od tekstów „z gwiazdką” – powinniście znać je najlepiej, zaś omawiając je w szkole, wielokrotnie zwracaliście uwagę również na obecne w tych tekstach problemy językowe.) Wykażcie, że w podanym przez Was przykładzie występuje wskazane w temacie zagadnienie językowe i omówcie sposób, w jaki funkcjonuje ono w tekście. Przywołajcie kilka przykładów zdań, wypowiedzi lub omówcie charakter tekstu z punktu widzenia zagadnień językowych. Posługujcie się terminologią z zakresu nauki o języku, aby pokazać, że potraficie nazywać różne zabiegi językowe.
  9. Jeżeli wymaga tego zadanie, przywołajcie na koniec różne sytuacje z Waszego doświadczenia („własne doświadczenia komunikacyjne”), które pozwolą Wam zilustrować omawiane zagadnienie językowe. (Patrz punkt 5.) Nie ograniczajcie się do jednego przykładu – rozwińcie ten fragment wypowiedzi!
  10. W zakończeniu podsumujcie swoją wypowiedź, zbierając omówione przez siebie treści. Możecie ponownie odwołać się (tym razem zaznaczając najważniejszą myśl) do podanego tekstu oraz przywołanych przez siebie tekstów literackich, tekstów kultury lub doświadczeń komunikacyjnych.
  11. Zestaw zagadnień językowych, jakie powinniście powtórzyć do egzaminu ustnego z języka polskiego (na podstawie Informatora maturalnego i Podstawy programowej), znajduje się w artykule Zagadnienia z gramatyki i teorii literatury.

Przykłady zadań wraz z propozycjami rozwiązań znajdziecie w Zbiorze zadań maturalnych z języka polskiego CKE oraz w Zbiorze zadań z języka polskiego (matura ustna) CKE.

 

4 thoughts on “[Miniporadnik]: Zadania językowe na maturze ustnej z języka polskiego

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *