Szatan

[Motyw opracowała pani Marcelina Florczak]

  • Biblia, Księga Rodzaju

Motyw szatana, który swoimi działaniami doprowadza do złamania bożego nakazu, ukazuje biblijna Księga Rodzaju. Ewa skuszona przez węża, który jest alegorią szatana, zrywa owoc z zakazanego drzewa poznania dobra i zła oraz częstuje nim Adama. Tym samym doprowadza do zesłania sprawiedliwej kary na pierwszych ludzi i wypędzenia ich z raju.

  • Biblia, Księga Hioba

W Księdze Hioba ukazany został szatan, który stawia Bogu wyzwanie. Na skutek zakładu Boga z szatanem próbie zostaje poddany Hiob. Jednak jego prawość, bogobojność i pokora sprawiają, że pozostaje wiernym sługą Pana, a szatan przegrywa zakład.

  • Mikołaj Sęp-Szarzyński, O wojnie naszej, którą wiedziemy z szatanem, światem i ciałem

Człowiek prowadzi nieustanną walkę z pokusami ziemskimi, z ciałem i właśnie z szatanem, który jest „srogim ciemności hetmanem”. Zło czyha na człowieka i oddala go od Boga, jedynej ostoi dla ludzi. Walka człowieka przedstawiona jest jako wieczny bój, ponieważ szatan kusi go doczesnymi, ulotnymi dobrami.

  • Johann Wolfgang Goethe, Faust

Rozczarowany swoim życiem tytułowy bohater postanawia odmienić dotychczasowe życie. W realizacji swojego założenia nie zawaha się zawrzeć paktu z samym Mefistofelesem. W zamian za swoją duszę otrzymuje możliwość podróżowania w czasie, zyskuje młodość, poznaje miłość i przyjaźń. Diabeł, który pojawia się w utworze, jest „cząstką siły małą, co złego pragnąc, wiecznie dobro działa” oraz „duchem, co zawsze przeczy”. Paradoksalnie bowiem nie doprowadza do zguby bohatera, a przeciwnie – pomaga mu zrealizować jego cele oraz odnaleźć sens życia. Staje się więc sojusznikiem człowieka i prowadzi go ku samorealizacji.

  • Adam Mickiewicz, Dziady cz. III

Motyw szatana ukazany jest w dramacie Mickiewicza jako walka dobra ze złem o duszę zbuntowanego bohatera Konrada (motyw psychomachii). Piekielnym mocom nie udaje się jednak zdominować bohatera pogrążonego w cierpieniu, wykazującego się pychą wobec samego Stwórcy (Wielka Improwizacja). Zostaje on ocalony poprzez żarliwe modlitwy księdza Piotra oraz wstawiennictwo samego Anioła Stróża.

  • Juliusz Słowacki, Kordian

Szatan pojawia się już w scenie Przygotowania, gdy wraz ze swoją świtą tworzy w piekielnym kotle przyszłych przywódców powstania listopadowego. Jego działania więc wymierzone są przeciwko Polsce, ponieważ mają doprowadzić do jej zguby.

Szatan przybiera także postać Doktora w czasie pobytu Kordiana w szpitalu dla obłąkanych. Kpi z jego postępowania, wskazując mu losy dwóch pacjentów – jednego, uważającego się za wybawcę ludzkości, który podpiera ręką niebo, by nie spadło na głowy ludzi i drugiego, który sądzi, że jest krzyżem, do którego przybito Chrystusa. Takie postępowanie Doktora-Szatana ma uzmysłowić Kordianowi bezsens jego działań.

  • Leopold Staff, Deszcz jesienny

Obraz szatana idealnie wkomponowany jest w wierszu Staffa w nastroje dekadenckie epoki fin de siècle. Nastrój melancholii, smutku i marazmu dotyczy także szatana, który sieje spustoszenie, dokonuje zniszczenia ogrodu, zamieniając go w pustelnię. Jest jednak przerażony swoim czynem, kładzie się „na kamiennym pustkowiu” i zaczyna płakać nad tym, czego dokonał.

  • Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata

Szatan ukazany jest w powieści pod postacią charakterystycznie wyglądającego człowieka – cudzoziemca w garniturze z laską, o jednym oku czarnym, a drugim zielonym. Przybywa on do Moskwy w ciekawym towarzystwie kota Behemota, Korowiowa – Fagota, Azazella i Helli. Jest osobą niezwykle błyskotliwą i oczytaną. Nie wyrządza krzywdy dobrym ludziom, a jego pojawienie się ma na celu wymierzenie sprawiedliwości osobom postępującym niemoralnie. Obnaża tym samym zakłamanie komunistycznego systemu panującego w Moskwie.

  • Wisława Szymborska, Prospekt

W wierszu noblistki pokawia się wizja współczesnego szatana XXI wieku, którym jest „pastylka”, czyli uzależnienie. Człowiek, by uczynić swoje życie znośniejszym, często sięga po różne środki, wierząc, że to pomoże mu przetrwać wszelkie problemy, ale jedyne, co może zyskać, to tylko kolejne problemy. Diabeł odbiera więc człowiekowi wolność.

 170 total views,  2 views today