Sen

Jan Kochanowski we fraszce Do snu nazywa sen nauczycielem umierania. Gdy ciało pozostaje w uśpieniu, dusza uwalnia się z jego ograniczeń i wędruje po świecie, poznając piękne krainy i doświadczając wolności. Poeta zderza ze sobą dwie natury człowieka: śmiertelną i wieczną. Ten podział, znany od dawna w filozofii i literaturze, u Kochanowskiego przyjmuje wyjątkową postać. Sen jest stanem, który pozwala człowiekowi poznać, czym jest śmierć. Wyraźnie widać tu koncepcję, która zbieżna jest z wizją starożytnych Greków – bóg snu, Hypnos, był przecież bratem boga śmierci, Tanatosa.

Adam Mickiewicz w dramacie opisuje sen Senatora Nowosilcowa. W sennym marzeniu bohater widzi siebie najpierw jako osobę, która pozyskała łaski cara. Senator otrzymuje list, order, pieniądze i tytuł książęcy. Zostaje zaproszony przez władcę i szczyci się swoim sukcesem, budząc strach i zazdrość otoczenia. Po chwili jednak senator traci dobre imię. Cesarz „spojrzał ukosem” na niego i odwrócił się tyłem. Bohater czuje wrogość i drwinę towarzystwa zebranego wokół. „Senator wypadł z łaski!” – słyszy. Motyw snu zastosowany przez Mickiewicza ukazuje ukryte pragnienia Nowosilcowa – docenienie przez cara, poklask, sławę i związane z tym przywileje. Myśl o braku przychylności władcy jest dla Senatora tak przerażająca, że gnębi go w nocnych koszmarach. Istotnym elementem tego motywu u Mickiewicza jest fakt, iż sen został zesłany przez złe duchy, które po tym, jak ustają wizje, zamierzają męczyć duszę Nowosilcowa aż do rana. 

  • (L) Mit o Labdakidach

W greckim micie, na podstawie którego Sofokles napisał tragedię pt. Król Edyp, sen zawierający odpowiedź na trudne pytanie Sfinksa mógł się początkowo wydawać bohaterowi szczęśliwym darem. W nagrodę za uwolnienie Teb od potwora otrzymał bowiem rękę Jokasty i władzę nad miastem. Ciążące nad bohaterem tragicznym fatum wypełniło się jednak – Edyp odkrył, że Jokasta była jego matką, zaś kraj cierpiał z powodu zabójstwa Lajosa dokonanego wiele lat wcześniej właśnie przez Edypa. Sen okazał się zatem kolejnym krokiem zbliżającym bohatera do spełnienia się tragicznej przepowiedni.

  • (F) Incepcja, (USA, Wielka Brytania 2010), reż. Christopher Nolan

Fabuła filmu Christophera Nolana opiera się na założeniu, że możliwe jest przeniknięcie do umysłu człowieka podczas jego snu i zaszczepienie mu pewnej myśli lub idei, którą po przebudzeniu uzna on za własną. Główny bohater Cobb (świetna rola Leonarda DiCaprio!) decyduje się na wniknięcie do podświadomości pewnego mężczyzny. Przechodząc przez kolejne poziomy snu, Cobb naraża się jednak na niebezpieczeństwo, które potęguje dodatkowo obecność jego żony, będącej projekcją ze wspomnień bohatera. Skomplikowana kompozycja, złożony montaż i fenomenalna muzyka Hansa Zimmera stworzyły niesamowitą filmową wizję snu, w której do samego końca nie jesteśmy pewni, czy bohater ostatecznie budzi się i odzyskuje na nowo swoje życie, czy pozostaje w iluzji, z której nie ma powrotu.

Szwajcarski malarz, będący prekursorem stylu romantycznego w malarstwie, stworzył wizję nocnego koszmaru, która wpłynęła na wiele późniejszych dzieł malarskich i literackich. Na obrazie widzimy śpiącą kobietę, na której brzuchu przysiadła szkaradna istota. Według ludowych wierzeń takie właśnie stwory były przyczyną nocnych duszności, odczuwanych podczas snu przez wiele osób. Kompozycja obrazu buduje nastrój niepokoju. Poza przyjęta przez kobietę świadczy o tym, że jej sen jest męczący i nie daje jej wytchnienia. Stwór wpatruje się w nią, zaś jego głowa rzuca cień na kotarę, zza której wyłania się przerażająca głowa konia. Czy to, co widzimy, dzieje się naprawdę, czy jest tylko uzewnętrznieniem koszmaru kobiety? Obraz Füssliego zawiera typową dla romantyzmu koncepcję współistnienia tego, co materialne, z tym, co wykracza poza doświadczenie zmysłowe. Fantastyczne postaci, kontrastujące ze sobą barwy, ukazanie tego, co niesamowite i tajemnicze – to malarskie zabiegi, służące wykreowaniu motywu snu. 

4 thoughts on “Sen

  1. Siedem minut po północy- sen chłopca który ukazuje prawdę. Prawdę, która jest dla niego trudna, której się wypiera. Ukazuje normalne, ludzkie pragnienia i odczucia które wcale nie są złe mimo ze takie się wydają.

  2. ” Zbrodnia i kara ” Dostojewski – sny jako wyraz podświadomości Rodiona Raskolnikowa

    ?? sen – marazm – chocholi taniec w ” Weselu” Wyspiańskiego ( taniec zapomnienia)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *