Rodzina

  • (L) Witold Gombrowicz, Ferdydurke

Jedną z najbardziej oryginalnych rodzin opisanych w polskiej literaturze jest rodzina Młodziaków z powieści „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza. Należąca do mieszczaństwa familia wyznaje bardzo liberalne zasady. Młodziakowie lubują się w sporcie i wszelkiej aktywności. Rodzice nie widzą problemu w tym, że ich nastoletnia córka będzie miała chłopaka, z którym popłynie na kajaki lub nawet – będzie miała nieślubne dziecko. Ten pozorny kult nowoczesności i brak zasad zostaje zdemaskowany za sprawą intrygi Józia. Okazuje się, że pod maską buntu wobec ustalonych konwenansów kryje się tradycyjna obyczajowość i wartości, tak ostentacyjnie krytykowane przez Młodziaków.

Sławomir Mrożek przedstawia w swoim dramacie groteskowy obraz rodziny. Artur, student medycyny, próbuje uporządkować życie swoich rodziców, babki i wuja. Członkowie rodziny zamieniają się rolami – syn jest rozsądny, stara się wychować ojca i matkę, wprowadza do domu zasady, których jednak nikt poza nim nie akceptuje. Rodzina uważa bowiem, że właśnie życie bez zasad jest najciekawsze – i właściwe. Każda z postaci stworzonych w Tangu Mrożka jest wyrazista i daje szerokie możliwości opisania relacji, jakie zachodzą między członkami rodziny. Odwrócenie porządku w domu Artura z jednej strony może bawić czytelnika (służy temu absurd i komizm), z drugiej strony uświadamia nam, że pozbawiona wartości moralnych i zasad obyczajowych rodzina jest bliska rozkładu. Społeczeństwo zaś, które opiera się na takim właśnie modelu rodziny, nie ma przyszłości. (Polecam Wam nie tylko dramat Mrożka, ale i rewelacyjny spektakl Teatru Telewizji w reżyserii Macieja Englerta z Piotrem Adamczykiem w roli Artura. WARTO zobaczyć!!!)

Tragiczne losy rodziny należącej do rodu Labdakidów opisuje Sofokles. Jokasta i Lajos po odkryciu przepowiedni mówiącej, że ich syn zabije ojca i ożeni się z matką, decydują się porzucić dziecko. Przygarnia je małżeństwo, które rządzi Koryntem. Chłopak poznaje jednak swoją przyszłość i sądząc, że zagraża rodzicom (władcom Koryntu), ucieka. W drodze zabija Lajosa, a uwalniając Teby od okrutnego Sfinksa, otrzymuje królestwo i rękę Jokasty. Wszystko, co zdarzyło się od chwili opuszczenia Koryntu przez Edypa, dzieje się bez świadomości bohatera. Nie wie on, że zabijając Lajosa, i żeniąc się z Jokastą, wypełnił przepowiednię. Właściwa akcja utworu Sofoklesa obejmuje czas, w którym Edyp poszukuje zabójcy króla Teb. Stopniowo odkrywa prawdę o sobie i ostatecznie przyjmuje karę, którą sam na siebie – jako zabójcy króla – wydał. Najważniejszym czynnikiem decydującym o losach bohaterów jest fatum – nieuchronne przeznaczenie, dotykające zarówno dobrych, jak i złych ludzi.

W powieści młodopolskiej Reymont prezentuje portret rodziny Borynów na tle gromady, jaką stanowią mieszkańcy wsi Lipce. Naturalistyczna konwencja utworu, ukazująca relacje ojca (Macieja) i syna (Antka) oraz pozostałych bohaterów (m.in. Hanki i Jagny), pozwala dostrzec w losach postaci podobieństwo do świata przyrody, w którym panują te same zasady. Walka o terytorium (ziemię), dominację w społeczności, partnerkę czy o przetrwanie to codzienne troski, z jakimi mierzą się Borynowie. Rodzina, na czele której stoi Maciej, podporządkowuje się decyzjom ojca, choć nie zawsze zgadza się z jego wyborami. Zdeterminowani przez prawa natury, rywalizują ze sobą, kłócą się, ale razem tworzą rodzinę, która pozostaje wierna tradycji i własnym wartościom.

Film opowiada historię dwóch braci, którzy decydują się napaść na bank, aby zdobyć pieniądze na spłacenie długu, jaki obciąża ich farmę. Mężczyznami kieruje przede wszystkim troska o przyszłość rodziny (jeden z nich ma syna). Nie wszystko jednak idzie zgodnie z planem, a braterska więź zostaje poddana próbie. Recenzje filmu znajdziecie w artykule: Ballada o biedzie, zbrodni i karze.

Inne teksty kultury zawierające motyw rodziny:

  • Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz
  • Molier, Świętoszek
  • Zygmunt Krasiński, Nie-Boska komedia
  • Aleksander Fredro, Zemsta
  • Eliza Orzeszkowa, Nad Niemnem

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *