Ojciec

Motyw ojca w literaturze podejmuje między innymi poeta w cyklu Trenów. To nie Urszulka, a sam ojciec cierpiący po stracie córki jest głównym bohaterem najbardziej znanych tekstów polskiego renesansu. Opisując dziewczynkę, jej zachowanie i przymioty, podmiot liryczny charakteryzuje siebie jako czułego, troskliwego i kochającego ojca. Przeżywa on ogromny żal, a jego wiara w renesansowy porządek świata zostaje zachwiana. Rozczarowują go wartości dotąd przez niego wyznawane: Mądrość, Cnota, pobożność. Utwór zamykający cykl – Tren XIX – przynosi jednak ukojenie. Wiarę i nadzieję mężczyzny podtrzymuje jego zmarła matka, która we śnie napomina go. Każe na nowo zaufać Bożej opatrzności. Przywraca ufność w postawę stoicką i w wartości, w które człowiek pod wpływem nieszczęścia zwątpił. Treny Kochanowskiego możemy rozpatrywać jako cykl lub jako osobne dzieła, choć zawsze warto wspomnieć, że pojedyncze treny należą do spójnej kompozycji, szczegółowo przemyślanej przez Kochanowskiego.

W starożytnym eposie Homera motyw ojca realizowany jest w kreacji postaci króla Troi, Priama. Wielki i mądry władca z żalem żegna swojego syna, Hektora, przed pojedynkiem z Achillesem. Okazuje mu wielki szacunek i docenia honor swojego potomka, choć sprawia mu to ogromny ból. Jeszcze większego cierpienia doświadcza Priam, gdy po przegranej walce Achilles bezcześci zwłoki Hektora. Król potrafi też poświęcić swoją godność, gdy po śmierci Hektora błaga zwycięzcę, by ten zwrócił mu zwłoki syna i pozwolił go pochować zgodnie z tradycją. Ojciec całuje dłoń greckiego wojownika, upokarza się, ale jest gotowy na każde poświęcenie, żeby uzyskać spokój duszy Hektora.

  • (F) Troja (USA/Wielka Brytania 2004), reż. Wolfgang Petersen

Treść eposu Homera w filmie Wolfganga Petersena została bardzo swobodnie przeniesiona na ekran. Postać ojca, kreowana przez Petera O’Toole’a, nabiera jednak w filmie cech bardzo wyrazistych. Król Troi, Priam, jest mądry, przezorny i bardzo kocha swoich synów. W scenie pożegnania z Hektorem przed pojedynkiem widać, jak mocno aktor utożsamił się ze swoim bohaterem. Widać na jego twarzy cierpienie i ból – król wie, że rozmawia ze swoim synem po raz ostatni. Nikt bowiem nie był w stanie pokonać wielkiego Achillesa. Jeszcze bardziej wzrusza widza moment, w którym Priam obserwuje, jak zwłoki syna są bezczeszczone przez zwycięzcę. Kunszt aktorski Petera O’Toole’a objawia się jeszcze raz w scenie, w której Priam udaje się do obozu Greków, by upokorzyć się przed Achillesem i błagać o zwrot ciała ukochanego syna. Sposób przedstawienia postaci ojca – dzięki grze irlandzkiego aktora – pozwala traktować tę postać jako wzór ojca, który mimo straty dziecka i upokorzenia, jakiego doznaje przed Achillesem, zachowuje godność starca i władcy. Achilles bowiem spełnia prośbę Priama i wzrusza się na widok cierpiącego króla.

Maciej Boryna jako ojciec jest bardzo surowy i wymagający. Wobec Antka zachowuje dystans, nie chce dzielić należącej do niego ziemi i rezygnować z jej części na rzecz syna. Efektem takiej postawy były kłótnie i spory, jakie mężczyźni toczyli między sobą. Gdy zaś Maciej poślubia Jagnę, między ojcem i synem pojawia się kolejna przyczyna rywalizacji – kobieta. Relacje między tymi bohaterami są trudne, wynikają z niełatwych charakterów oraz z tego, że obaj kierowali się w swoim postępowaniu instynktami: chęcią posiadania ziemi, chęcią dominacji w rodzinie oraz popędem, jaki wzbudzała w nich Jagna.

Biblijna przypowieść – mimo że w tytule mowa jest o synu – tak naprawdę ma przekazać prawdę o ojcu. Na prośbę syna mężczyzna zrzeka się części swojego majątku, który miał być przekazany dzieciom dopiero po jego śmierci. Ojciec cierpliwie znosi odejście syna i jego nieobecność. Cały czas czeka jednak na powrót lekkomyślnego potomka. Gdy ten pojawia się z powrotem w domu, mężczyzna jest szczęśliwy i przyjmuje go do siebie. Postać ojca odczytywana jest w tej historii jako alegoria Boga kochającego i wybaczającego, który pozwala człowiekowi decydować o swoim życiu i  mimo jego błędów pozwala mu wrócić, gdy ten wyrazi żal.

  • (O) Rembrandt Powrót syna marnotrawnego

Obraz Rembrandta ilustruje moment, w którym nieroztropny syn powraca do ojca i zostaje przez niego z miłością przyjęty. Polecamy interpretację dzieła na stronie www.magazynsztuki.pl.

milosierny_ojciec

  • (L) Fiodor Dostojewski Zbrodnia i kara

Marmieładow to postać drugoplanowa, jednak również na jej przykładzie możemy omówić motyw ojca. „Bohater ten nie jest idealną głową rodziny. Jego alkoholizm przyczynia się do biedy. Brak zaradności Marmieładowa zmusza jego córkę, Sonię, do prostytucji. Bowiem tylko w ten sposób dziewczyna może pomóc młodszemu rodzeństwu i macosze, Katarzynie Iwanownej. Mężczyzna ma świadomość, że to jego wina. Kocha swoją córkę, lecz nie przyczynia się do zmiany tragicznego losu Soni.” Żałuje swojego postępowania, jednak nie potrafi się zmienić. Postawa skruchy, jaką przyjmuje, czyni tę postać podobną do „dobrego łotra” z Ewangelii. Mimo to jego tragiczna śmierć stawia rodzinę w jeszcze trudniejszej sytuacji. Pozbawiona ojcowskiej opieki i troski boryka się z biedą i upokorzeniem. (hasło opracowane z pomocą czytelniczki Kasi Kruszewskiej)

  • (L) Maria Dąbrowska Noce i dnie

„Bogumił Niechcic z powieści Marii Dąbrowskiej, mimo obowiązków związanych z prowadzeniem gospodarstwa, doskonale radzi sobie z utrzymaniem domu. Bardzo się stara, by jego najbliżsi mieli wszystko, co potrzebne. Kocha swoją żonę oraz dzieci. Poświęca się swojej pracy, dba o ziemię, która stanowi dla niego ogromną wartość. Jest jak dobry pasterz, doradca, opiekun. Ludzie szanują go, zwracają się do niego z prośbą o radę. ” (hasło opracowane z pomocą czytelniczki Kasi Kruszewskiej)

  • (L) Honoriusz Balzak Ojciec Goriot

Realistyczna powieść francuskiego pisarza epoki pozytywizmu przedstawia losy ojca Jana Joachima Goriota, który bezgranicznie kocha swoje dwie córki. Jest on całkowicie zaślepiony uczuciem, nie potrafi spojrzeć na zachowanie dzieci w sposób krytyczny. Rozpieszcza je, pozwala im na wszystko i utwierdza je w przekonaniu, że wszystko im się w życiu należy, a obowiązki i poświęcenie ich nie dotyczą. Córki zaś wykorzystują dobroć ojca, prosząc o kolejne sumy pieniędzy, co doprowadza ojca do bankructwa. Dopiero na łożu śmierci Goriot uświadamia sobie, że popełnił błąd, nie stawiając córkom żadnych wymagań i pozwalając im na wykorzystywanie jego uczucia do nich.

W zbiorze opowiadań Schulza pojawia się postać ojca widziana oczami dziecka-narratora. Syn postrzega ojca jako postać dziwną, zmieniającą się i zachowującą się niekiedy w sposób irracjonalny. Jednocześnie jednak dziecko podziwia ojca. Świat przedstawiony w opowiadaniach Schulza ma charakter oniryczny – dlatego też kreacja postaci wydaje się nam nieprawdopodobna, jakby pochodząca ze snu.

Film przedstawia relacje między ojcem i synem. Jest historią ukazującą wpływ dzieciństwa i rolę ojca w życiu dziecka. Pokazuje też, jak ważny wpływ na dorastanie i na radzenie sobie w dorosłym życiu ma obecność lub brak ojca. Historia jest o tyle warta uwagi, że odtwórcami głównych postaci są świetni aktorzy – Brad Bitt, Sean Penn i Jessica Chastain.

One thought on “Ojciec

  1. relacja ojciec syn -” Nad Niemnem” Eliza Orzeszkowa – Benedykt i Witold, – ” Tango” Mrożek – Stomil i Artur
    oraz trochę inny w interpretacji, ale również przykład z literatury ” Nie-boska komedia” Zygmunt Krasiński – Hrabia Henryk i Orcio

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *