Natura

W powieści epistolarnej Goethego pt. Cierpienia młodego Wertera (z epoki preromantyzmu), przyroda stanowi nie tylko tło wydarzeń, ale też jest świadkiem miłosnych rozterek bohatera, towarzyszy mu w jego rozmyślaniach czy w lekturze dzieł literackich. Natura odzwierciedla stany psychiczne Wertera: gdy bohater jest szczęśliwy, przyroda rozkwita, świeci słońce, krajobraz jest harmonijny i przynosi spokój. Gdy zaś mężczyzna odczuwa rozpacz, natura staje się groźna, gwałtowna i nieprzyjazna.

Przyroda litewska opisana przez Adama Mickiewicza w Panu Tadeuszu jest nie tylko tłem wydarzeń, ale staje się jakby kolejnym ważnym bohaterem epopei. Przedstawiona została przez poetę w sposób bardzo szczegółowy (wraz z nazwami gatunków roślin czy owadów), zdradzający zachwyt narratora nad jej pięknem i wyjątkowym charakterem. Za przyrodą można tęsknić, można ją wychwalać, można powierzyć jej największe sekrety. Tadeusz w rozmowie z Hrabią broni uroków ojczystych krajobrazów, Hrabia zaś nie dostrzega w litewskich lasach niczego wyjątkowego, co mogłoby zainteresować artystę. Zosia czuje się w ogrodzie bezpiecznie, lubi w nim przebywać. Wojski prowadzi szlachciców na polowanie, które odbywa się wśród wysokich i starych drzew. Plastyczność opisów, zastosowanie wielu środków stylistycznych i umiejętność zatrzymania się poety nad pięknem natury świadczy o emocjonalnym związku między autorem dzieła a przedmiotem opisu.

  • (L) Biblia, Księga Wyjścia

Natura może stać się narzędziem wykonującym wyroki Boskie. Tak dzieje się na przykład w biblijnej Księdze Wyjścia. Gdy faraon nie zgadza się na uwolnienie ludu izraelskiego, Bóg zsyła na Egipt plagi: szarańczę, żaby, komary, muchy. Potęga przyrody jest tu jednocześnie symbolem potęgi Boga.

Natura jako narzędzie Boskich wyroków pojawia się w scenie śmierci Doktora, który ginie rażony piorunem. Przez niektórych gości Senatora to zdarzenie odczytywane jest jako znak Boży i kara za okrucieństwa dokonywane na młodych Polakach walczących o wolność.

The_Houses_of_Parliament_(Effect_of_Fog)

Na obrazach jednego z największych impresjonistów europejskich natura pełni szczególną rolę. Pozwala bowiem ukazać artyście różne oblicza otaczającej nas rzeczywistości (również krajobrazów) i zwrócić uwagę na ulotność tego, co widzimy. Seria obrazów przedstawiających budynek Parlamentu w Londynie została przemyślana w taki sposób, aby ukazać budowlę w zmiennym oświetleniu, o innej porze dnia i w różnych warunkach pogodowych. Elementy przyrody – pogoda, mgła, chmury, niebo, rzeka – pełnią nie tylko funkcję estetyczną (ukazują piękno krajobrazu), ale też pokazują, że natura jest zmienna, a nasze spojrzenie na świat uzależnione jest od chwili.

  • (F) Kino katastroficzne

Natura jako siła niszcząca jest motywem chętnie podejmowanym w kinie katastroficznym. Twórcy wykorzystując technikę komputerową i efekty specjalne, przedstawiają siłę przyrody jako niepokonaną i potężną. Warto powołać się przy tej okazji na takie tytuły, jak: Pojutrze i 2012 (reż. Roland Emmerich), Twister (reż. Jan De Bond), Niemożliwe (reż. Juan Antonio Bayona) czy najnowsze dzieło Epicentrum (reż. Steven Quale). Oprócz dobrze zrealizowanych efektów specjalnych, ukazujących władzę przyrody nad człowiekiem, mocnym atutem tych kinowych przebojów jest muzyka, która buduje nastrój grozy. Omawiając tego typu zagadnienie, trzeba zwrócić uwagę również na sposób przedstawienia bohaterów i ich postawę wobec żywiołów. Niekiedy będzie ona pasywna, czasem szaleńcza, a jeszcze kiedy indziej opanowana i niosąca nadzieję na ocalenie.

 

8 thoughts on “Natura

  1. Makbet, Szekspir
    Przyroda odzwierciedla panujące nieprawo, wyraża emocje i charakter bohaterów a nawet zapowiada ich czyny.
    – dramat zaczyna się od straszliwej burzy (prawdopodobnie wywołanej przez czarownice), która wiąże się z mrocznymi siłami i nadchodzącym buntem przeciwko królowi;
    – sowa atakuje sokoła, a konie Duncana szaleją i zaczynają jeść się nawzajem (2.4.13-24); jest to zapowiedź śmierci Duncana z rąk Makbeta, odwrócenie łańcucha pokarmowego;
    – gdy Duncan jest zamordowany „ciemna noc dusi podróżującą lampę” (2.4.9), co dosłownie oznacza zaćmienie; słońce, symbolicznie utożsamiane z siłą króla, jest zaćmione przez księżyc (ciało o wiele mniejsze), przynosząc jednak druzgocący mrok w środku dnia;
    – Duncan i Malcolm używają metafor natury mówiąc o królewstwie, postrzegają się jako ogrodników i pragną aby „rosło i kwitło”,
    Makbet i Lady Makbet przeklinają przyrodę, ukrywają się przed nią (pragną, by gwiazdy zniknęły) (1.4) albo próbują ją wykorzystać do ukrycia swoich planów (będąc „wężem ukrywającym się pod niewinnym kwiatem”) (1.5).

  2. Makbet, Szekspir
    Przyroda odzwierciedla panujące nieprawo, wyraża emocje i charakter bohaterów a nawet zapowiada ich czyny.
    – dramat zaczyna się od straszliwej burzy (prawdopodobnie wywołanej przez czarownice), która wiąże się z mrocznymi siłami i nadchodzącym buntem przeciwko królowi;
    – sowa atakuje sokoła, a konie Duncana szaleją i zaczynają jeść się nawzajem (2.4.13-24); jest to zapowiedź śmierci Duncana z rąk Makbeta, odwrócenie łańcucha pokarmowego;
    – gdy Duncan jest zamordowany „ciemna noc dusi podróżującą lampę” (2.4.9), co dosłownie oznacza zaćmienie; słońce, symbolicznie utożsamiane z siłą króla, jest zaćmione przez księżyc (ciało o wiele mniejsze), przynosząc jednak druzgocący mrok w środku dnia;
    – Duncan i Malcolm używają metafor natury mówiąc o królewstwie, postrzegają się jako ogrodników i pragną aby „rosło i kwitło”,
    Makbet i Lady Makbet przeklinają przyrodę, ukrywają się przed nią (pragną, by gwiazdy zniknęły) (1.4) albo próbują ją wykorzystać do ukrycia swoich planów (będąc „wężem ukrywającym się pod niewinnym kwiatem”) (1.5).

    Zwróć także uwagę na sposób, w jaki różne postacie mówią o naturze w grze. Duncan i Malcolm używają metafor natury, gdy mówią o królestwie – postrzegają siebie jako ogrodników i chcą, aby ich królestwo rosło i kwitło. Natomiast Makbet i Lady Makbet próbują ukryć się przed naturą (pragnąc zniknąć gwiazd) lub wykorzystać naturę do ukrycia swoich okrutnych planów (będąc wężem ukrywającym się pod niewinnym kwiatem). Implikacja jest taka, że ​​Makbet i Lady Makbet, po oddaniu się skrajnemu egoizmowi ambicji, same stały się nienaturalne.

    Przyroda współgra z wydarzeniami, nadaje im tajemniczego, jeszcze bardziej mrocznego, przerażającego charaktery (ciemna noc, rozszalała burza, wicher).

    Reaguje ona zawsze, gdy następuje naruszenie prawa naturalnego (np. w chwili zabójstwa).

  3. Przykład nie do pominięcia- Sonety krymskie, właściwie całe, ale z wyszczególnieniem tryptyku morskiego. Do tego zupełnie z innej bajki „W malinowym chruśniaku” Leśmiana, gdzie natura buduje nastrój wiersza.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *