[Miniporadnik]: Matura pisemna (poziom rozszerzony)

Na maturze pisemnej z języka polskiego na poziomie rozszerzonym otrzymacie do wyboru dwa tematy wypracowań. Jeden z nich należy opracować w formie wypowiedzi argumentacyjnej, drugi w formie interpretacji porównawczej. Na napisanie wypracowania macie 180 minut. Oto kilka wskazówek, jak poradzić sobie z tym zadaniem.

WYPOWIEDŹ ARGUMENTACYJNA

  1. Tekst, jaki otrzymacie w arkuszu w temacie pierwszym, będzie miał charakter historycznoliteracki, teoretycznoliteracki lub krytycznoliteracki. Mówiąc prościej, nie będzie to fragment powieści czy utwór liryczny, a będzie to tekst teoretyczny, napisany przez badacza literatury, językoznawcę czy przez artystę, który jednak występuje w artykule z pozycji znawcy literatury lub kultury. Spodziewajcie się więc, że artykuł napisany będzie stylem naukowym lub popularnonaukowym, ewentualnie publicystycznym.
  2. Temat wypracowania zawiera stałe elementy i może brzmieć w następujący sposób: (1) Określ, jaki problem podejmuje autor w podanym tekście. (3) Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autora, (2) odwołując się do tego tekstu oraz (4) do innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 słów. [W nawiasach podane są kolejne etapy realizacji zadania, o których będę mówiła poniżej].
  3. Przeczytajcie uważnie podany tekst (najlepiej dwukrotnie). Podczas czytania warto podkreślać słowa-klucze (czyli słowa powtarzające się, będące pojęciami czy terminami, wymagające zdefiniowania, symbole, słowa odsyłające czytelnika do szerszego kontekstu itp.). Zwróćcie też uwagę na to, czy autor powołuje się na jakieś teksty kultury lub na nazwiska twórców. Może okazać się to przydatne w dalszej części przygotowań.
  4. Podczas czytania notujcie na marginesie tekstu krótkie wyrażenia określające temat kolejnych akapitów (można zatytułować poszczególne fragmenty artykułu). Łatwiej będzie Wam zauważyć pewne powtarzające się zagadnienia oraz pomoże Wam to w odtworzeniu toku myślenia autora (o czym wspomnę za chwilę).
  5. Mając przed sobą tekst z zaznaczonymi słowami-kluczami oraz zatytułowane kolejne akapity, (1) określcie główne zagadnienie, jakim zajmuje się autor. Trafne określenie problemu powinno znaleźć się we wstępie pracy (w pierwszym akapicie). Przykładowe zdanie, nazywające problem, może wyglądać tak: Autor porusza w tekście kwestię różnic między światopoglądem twórców epoki oświecenia i romantyzmu, zwracając uwagę na wyraźny konflikt ideowy, jaki widoczny był w tekstach literackich przełomu obu okresów.
  6. Kolejnym etapem pracy nad wypracowaniem jest (2) zreferowanie toku myślenia autora, a więc odtworzenie – zgodnie z treścią artykułu – kolejnych wątków, jakie podejmuje autor. W tej części przygotowań przydadzą się Wam notatki, jakie zrobiliście na marginesie tekstu podczas czytania. Ważne jest, abyście samodzielnie formułowali zdania, unikając długich cytatów i kryptocytatów. Piszcie własnymi słowami!
  7. Następnie (3) zajmijcie stanowisko wobec rozwiązania autora. Mówiąc prościej, należy w tym miejscu zgodzić się z tym, o czym mówi autor bądź temu zaprzeczyć. Zazwyczaj lepszym wyjściem jest przyznanie autorowi racji, ponieważ najczęściej jego teza dotyczy sprawy oczywistej, udowodnionej przez badaczy literatury lub potwierdzonej przez pisarzy w dziełach literackich. Możecie to zapisać na przykład tak: Autor słusznie zauważa, że poezja przełomu oświecenia i romantyzmu jest świadectwem konfliktu dwóch światopoglądów.
  8. Gdy (1) określicie problem, (2) zreferujecie tok myślenia autora i (3) zajmiecie stanowisko wobec przyjętego rozwiązania, powinniście (4) udowodnić, że rzeczywiście macie rację (czyli zakładając, że zgadzacie się z autorem, udowadniacie, że Wasze stwierdzenie, zawarte we wstępie, jest słuszne). Dowodów musicie szukać w tekstach literackich lub tekstach kultury (w zależności od tego, co jest wskazane w temacie). Polecenie wymaga od Was przynajmniej dwóch przykładów, na podstawie których rozwiniecie swoje uzasadnienie. (W naszym przypadku może to być np. ballada Król olch Johanna Wolfganga Goethego i Romantyczność Adama Mickiewicza. Pisząc o obu wierszach, będziecie udowadniać, że rzeczywiście na przełomie obu wyżej wspomnianych epok widoczny był konflikt dwóch światopoglądów; należy je nazwać, scharakteryzować i ukazać jako przeciwstawne). Aby ta część pracy była przejrzysta, warto o każdym tekście pisać w osobnym akapicie (chyba że zapanujecie nad jasnością wypowiedzi).
  9. We wnioskach, które zapiszecie w ostatnim akapicie, warto ponownie przywołać problem, o jakim pisał autor podanego artykułu, i podsumować Waszą argumentację.

 

ROZPRAWKA INTERPRETACYJNA

  1. W arkuszu na poziomie rozszerzonym w temacie drugim otrzymacie fragmenty dwóch tekstów należących do tego samego rodzaju literackiego. Zatem mogą to być dwa wiersze, dwa fragmenty prozy lub dwa fragmenty dramatów.
  2. Temat tego wypracowania zawsze będzie podobny do tego: Dokonaj interpretacji porównawczej podanych utworów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 słów. 
  3. Pierwszą czynnością, jaką powinniście wykonać, jest uważne odczytanie obu tekstów (najlepiej kilkukrotne).
  4. Następnie określcie, na jakiej zasadzie oba teksty zostały zestawione. Jest to bardzo ważny moment, ponieważ to, co teraz stwierdzicie, będzie podstawą do sformułowania tezy interpretacyjnej, bez której praca nie może zostać zaliczona. (Wszystkie spostrzeżenia notujcie w brudnopisie!)
  5. Sformułujcie tezę lub hipotezę interpretacyjną, (czyli określcie, jaka jest wspólna płaszczyzna obu tekstów, dlaczego akurat te dwa fragmenty zostały ze sobą zestawione, co je łączy). Tezę/hipotezę zamieścicie we wstępie wypracowania.
  6. Teraz zinterpretujcie osobno oba utwory, to znaczy odczytajcie sensy podanych tekstów. Wszystkie uwagi notujcie w brudnopisie, najlepiej w formie tabelki. Ustalcie wcześniej, jakie płaszczyzny utworów będziecie badać: czy będzie to temat dzieł, motyw, postawa bohaterów, kreowanie świata przedstawionego, narracja, konwencja, styl itp.
  7. Tabelka może wyglądać w następujący sposób:                                                           |          badana płaszczyzna          |          utwór A          |          utwór B          | 
  8. Taki układ notatek pozwoli Wam zauważyć zarówno podobieństwa, jak i różnice, jakie zachodzą pomiędzy dwoma tekstami. A wskazanie właśnie tych elementów jest przecież istotą interpretacji porównawczej!
  9. Zgodnie z wytycznymi opracowanymi przez Centralną Komisję Egzaminacyjną, część argumentacyjna powinna zawierać ustalenia analityczne dotyczące na przykład:
  • elementów sytuacji komunikacyjnych dostrzeżonych w utworach;
  • kompozycji tekstów oraz ich funkcji;
  • cech stylu wypowiedzi i użytych w nich środków językowych (zwłaszcza o charakterze artystycznym) oraz ich funkcji;
  • dosłownych i niedosłownych znaczeń poszczególnych elementów utworów (w tym ich tytułów – w wypadku porównywania utworów lirycznych), zwłaszcza metaforycznych, alegorycznych i symbolicznych;
  • przynależności gatunkowej tekstów;
  • kreacji świata przedstawionego (w tym funkcji motywów literackich w przeczytanych tekstach).

10. Więcej szczegółów na temat elementów, jakie mogą podlegać analizie i interpretacji, znajdziecie w następujących artykułach: Jak analizować i interpretować prozę?, Jak analizować i interpretować poezję?, Jak analizować i interpretować utwór dramatyczny? (dostępny wkrótce). Na podstawie tych artykułów zapamiętajcie, na co warto zwracać uwagę przy interpretacji epiki, liryki i dramatu.

11. Zwróćcie uwagę również na konteksty, które możecie przywołać podczas interpretowania tekstów (np. kontekst filozoficzny, biograficzny, historyczny, literacki, historyczno-literacki).

11. Wymienione w wyżej wspomnianych artykułach płaszczyzny analizy i interpretacji opracujcie na podstawie podanych w arkuszu utworów literackich. Jednocześnie zwracajcie uwagę na to, w jakim zakresie oba teksty są do siebie podobne, a czym się różnią.

12. Dopiero w tym momencie możecie rozpocząć pisanie wypracowania. Wiecie już bowiem: 1. jaka jest zasada zestawienia obu tekstów – możecie więc sformułować tezę lub hipotezę interpretacyjną (I akapit); 2. o czym mówi pierwszy utwór i jak zinterpretować jego sens (II akapit); 3. o czym mówi drugi utwór i jak zinterpretować jego sens (III akapit); 4. jakie podobieństwa i różnice dostrzec można pomiędzy podanymi utworami (IV akapit).

13. Ostatnia część pracy (V akapit) to wnioski, jakie można sformułować na podstawie analizy i interpretacji tekstów literackich.

14. Kompozycja pracy zależy oczywiście od Waszej koncepcji. Podany wyżej przykładowy podział na akapity nie musi być przez Was realizowany. Możliwy jest inny układ treści, na przykład: wstęp z tezą/hipotezą (akapit I); równoległa interpretacja obu tekstów (kilka kolejnych akapitów); wnioski (akapit ostatni). Najważniejsza jest jednak przejrzystość i spójność Waszej pracy.

A.J.

 

2 thoughts on “[Miniporadnik]: Matura pisemna (poziom rozszerzony)

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *