Miasto

Jednym z bohaterów powieści Prusa jest miasto – Warszawa. W szczegółowy sposób, typowy dla gatunku powieści realistycznej – narrator opisuje wygląd ulic, budynków i wnętrz oraz charakteryzuje mieszkańców. Warszawa w Lalce jest przestrzenią niezwykle zróżnicowaną – mieszkają w niej zarówno bogaci arystokraci, jak i biedota pozbawiona jakichkolwiek perspektyw rozwoju. Na uwagę zasługuje dokładność, z jaką Prus przedstawia topografię miasta. Znamy nazwy ulic i charakterystyczne budynki znajdujące się w mieście. Co ważne – miasto poznajemy z różnych perspektyw: mówi o nim sam narrator, swoje refleksje włącza również Wokulski, Rzecki i kilku innych bohaterów. Dzięki temu opis ten jest bogatszy i bardziej wiarygodny. W powieści pojawia się również obraz innego miasta – Paryża – bardziej kolorowego, weselszego i przyjaznego mieszkańcom i przyjezdnym. Stolice Francji poznajemy z punktu widzenia Wokulskiego.

  • (M) Czesław Niemen, Sen o Warszawie

Tekst piosenki przedstawia stolicę jako miejsce najpiękniejsze, kolorowe i bliskie podmiotowi lirycznemu, który wspomina Warszawę z nostalgią. Domyślamy się, że znajduje się on daleko od miasta, lecz nadal o nim myśli i pragnie kiedyś – chociaż we śnie – powrócić do ukochanego miejsca.

W kolejnych częściach Ustępu Mickiewicz opisuje przedmieścia, topografię Petersburga, jego niezwykłą architekturę (wzorowaną na miastach europejskich), pomnik Piotra Wielkiego oraz mieszkańców, którzy są źle traktowani przez władzę. Poeta ukazuje tę przestrzeń z punktu widzenia Pielgrzyma (którego utożsamiać można z Konradem/Gustawem) – obcego przybysza, obserwującego dokładnie to, co dzieje się w mieście. Sam Petersburg sprawia wrażenie ogromnego i wręcz przytłaczającego miejsca, w którym ludzie nie mogą czuć się bezpiecznie i są uciskani przez carską władzę.

  • (O) Bernardo Belotto (Canaletto) – kolekcja obrazów przedstawiających Warszawę za czasów króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Dbałość o szczegóły i niezwykła umiejętność przedstawiania detali sprawiła, że na podstawie dzieł Canaletta odtwarzano architekturę Starego Miasta po zniszczeniach dokonanych podczas II wojny światowej.

Camaletto, „Ulica Długa w Warszawie” (1777)
  • (L) Carlos Ruiz Zafón, Cień wiatru

Akcja powieści toczy się w Barcelonie. Miasto ukazane zostało tu jako miejsce piękne, tajemnicze, ale również niebezpieczne. Główny bohater, poszukując odpowiedzi na dręczące go pytania, wędruje po uliczkach i zakamarkach Barcelony, spotykając niekiedy dziwnych mieszkańców i odkrywając niesamowity czar miasta. Opisy są z reguły realistyczne, prowadzone z punktu widzenia bohatera lub narratora, ale do opisów tych wprowadzone zostały elementy niesamowitości, co sprawia, że przestrzeń, w której toczy się akcja powieści, zyskuje charakter niezwykły i wręcz magiczny.

  • (L) Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara

Poza głównym bohaterem, Raskolnikowem, istotną rolę w powieści Dostojewskiego pełni miasto – Petersburg. Zostało ono ukazane w konwencji realistycznej, a więc w sposób szczegółowy, z dbałością o detale i ze wskazaniem charakterystycznych miejsc, rozpoznawalnych dla osób znających topografię tego miasta. Narrator nadaje jednak przestrzeni określony charakter – ulice Petersburga są brudne, szare, ludzie włóczący się po ciemnych zakątkach należą do marginesu społecznego. Nie jest tu ani bezpiecznie, ani przyjemnie. Taki sposób ukazania przestrzeni miasta współgra z wewnętrznymi stanami psychicznymi Raskolnikowa – mordercy, który walczy z własnym sumieniem.

  • (O) Aleksander Gierymski, Powiśle

Malarz przedstawił nabrzeże portowe Wisły w jednej z dzielnic Warszawy. Możemy zauważyć, że jest to dzielnica uboga. Postaci ubrane są w proste stroje, które świadczą o niskim statusie społecznym. Gierymski ukazał codzienne życie biedoty, zaniedbanej i pozostawionej samej sobie. Stonowane barwy, przygaszone odcienie brązu, czerwieni i zieleni nadają obrazowi charakter monotonny i statyczny. Dzieło to zestawiane jest często z opisem Powiśla zawartym w Lalce Prusa.

Aleksander Gierymski, „Powiśle” (1883)
  • (O) Władysław Podkowiński, Ulica Nowy Świat w Warszawie w dzień letni
  • (O) Władysław Podkowiński, Ulica Nowy Świat w Warszawie w dzień zimowy

Na obu obrazach malarz przedstawił ten sam widok z okna swojej pracowni. Zarówno latem, jak i zimą ulica Nowy Świat tętni życiem. Pełno na niej przechodniów i powozów ciągniętych przez konie. W kamienicach znajdują się sklepy z kolorowymi witrynami, na jednej ze ścian widać wielki szyld. Obrazy różni pora roku – to typowy dla impresjonistów zabieg, polegający na ukazywaniu tych samych miejsc w różnych porach. Podkreślali oni w ten sposób piękno, a jednocześnie ulotność chwili.

Nowy_Swiat_zima
Władysław Podkowiński, Ulica Nowy Świat w Warszawie w dzień zimowy (1892)
Nowy_Swiat
Władysław Podkowiński, Ulica Nowy Świat w Warszawie w dzień letni (1892)

 

 

 

 

 

 

 

4 thoughts on “Miasto

  1. Dodałabym jeszcze obraz miasta jako labiryntu. Mam na myśli głównie „Proces” Kafki , miasto w ujęciu ogólnym bez konkretnej nazwy oraz „Sklepy cynamonowe ” Schulza.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *