Las

Las birnamski opisany w tragedii Szekspira jest zwiastunem ostatecznej klęski królobójcy. Otrzymana przez Makbeta przepowiednia mówiła o tym, że rządy władcy skończą się w momencie, gdy las podejdzie pod mury zamku. Królowi wydało się to niemożliwe. Przepowiednia spełniła się jednak – złudzenie, któremu ulega Makbet, ma racjonalne wytłumaczenie. Oto żołnierze zbliżający się do siedziby uzurpatora trzymali w rękach gałązki drzew, aby zamaskować swoją pozycję. Z oddali można było odnieść wrażenie, że las faktycznie „kroczy” ku murom. Makbet zgodnie z przepowiednią ponosi klęskę, a jej zwiastunem jest właśnie birnamski las.

  • (L) J.R.R. Tolkien, Władca pierścieni

Krainę Śródziemia porastało wiele lasów – jedne były przyjazne, dawały schronienie żyjącym w nich istotom, inne przeciwnie – były groźne, a mieszkańcy okolicznych obszarów omijali je z daleka. Jednym z najciekawszych lasów, opisanych w powieści Tolkiena, był Fangorn. Las ten znajdował się w południowej części Gór Mglistych. Mieszkali w nim entowie – stare drzewa, które w pradawnych czasach utraciły swoje ukochane żony i wciąż opowiadają o nich w pieśniach. Hobbici Merry i Pippin, po ucieczce z niewoli u sług Sarumana Uruk-hai, spotykają w Fangornie Drzewca – mądrego, opanowanego i bardzo roztropnego enta. Za namową hobbitów stary ent zwołuje wiec, na którym drzewa postanawiają walczyć przeciwko Sarumanowi. Opis lasu jest bardzo poetycki, spotkaniu Drzewca z hobbitami towarzyszą bowiem pieśni wykonywane przez enta. Miejsce to jest mroczne i tajemnicze. Bezbronnym i niewinnym daje schronienie, dla wrogów – jest bezlitosne.

  • (F) Avatar, (USA / Wielka Brytania 2009), reż. James Cameron

James Cameron stworzył za pomocą najnowszej technologii 3D niezwykłą przestrzeń lasu, który porastał teren księżyca o nazwie Pandora. Miejsce to poznajemy razem z głównym bohaterem, który w sztucznym ciele dołącza do plemienia Na’vi, aby poznawać jego kulturę. Las jest ważnym miejscem dla tubylców. Jest nie tylko schronieniem dla członków plemienia, ale i miejscem kultu. W głębi lasu rośnie niezwykłe drzewo, które jednoczy mieszkańców, czuje ludzkie emocje i potrafi uzdrawiać. Las na Pandorze jest przepiękny zwłaszcza nocą. Niespotykane na Ziemi kształty i kolory roślin, rozświetlone alejki, jarzące się gałęzie i liście – wszystko to sprawia, że miejsce to zachwyca zarówno głównego bohatera, jak i widza. Scenografia, efekty specjalne oraz zdjęcia wykonane w filmie zostały nagrodzone Oscarem (2010).

  • (L) Johann Wolfgang Goethe, Król olch

Johann Wolfgang Goethe w balladzie opisał las z dwóch punktów widzenia. Ojciec, reprezentant oświeceniowego racjonalizmu, widzi wokół siebie stare wysokie drzewa i mgłę. Niezwykłe zjawiska, o których opowiada mu syn, traktuje jako złudzenie i próbuje je rozumowo wytłumaczyć. Dziecko zaś reprezentuje pogląd romantyków – pośród lasu dostrzega fantastyczne postaci: Króla Olch i jego córki. Las jawi się więc inaczej dla każdego z bohaterów ballady. Dzięki tej krótkiej i prostej historii – i dzięki zastosowaniu motywu lasu – poeta ukazuje sprzeczność, jaka zachodzi między dwoma światopoglądami: oświeceniowym i romantycznym. Las nie jest więc tylko tłem, przestrzenią, w której rozgrywa się akcja utworu, lecz ma znaczenie metaforyczne i służy zaprezentowaniu poglądów nowej epoki. W zależności od tłumaczenia, utwór występuje pod innymi tytułami (Król olch, Król olszyn, Król elfów). Poniżej: ilustracja Moritza von Schwinda do ballady Goethego (źródło: wikipedia.org).

Król olch

Jan Kochanowski we fraszce zwraca się do przyrody, snując refleksje na temat swojej przeszłości. Patrzy on z dystansem na doświadczenia, które były jego udziałem i zauważa, że były one niezwykle różnorodne i bogate. Losy podmiotu lirycznego charakteryzowała zmienność, w przeciwieństwie do lasów i gór, które od lat trwają i są świadkami przemian w życiu człowieka. Widok leśnych obszarów budzi radość i skłania do wspomnień. Jednocześnie we fraszce pojawia się kontekst filozoficzny związany z epikureizmem: „Dalej co będzie? Srebrne w głowie nici, / A ja z tym trzymam, kto co w czas uchwyci.”

W pozytywistycznej noweli autorka gloryfikuje postawę powstańców, którzy podczas styczniowego zrywu narodowego w roku 1863 oddali życie za ojczyznę. Historia oddziału dowodzonego przez Romualda Traugutta opisana jest z perspektywy lasu, który stał się niemym świadkiem wydarzeń. Orzeszkowa zastosowała personifikację, aby nadając drzewom i wiatrowi cechy ludzkie, nadać opisowi charakter emocjonalny i bardziej poruszający. Las pełni rolę bohatera i narratora jednocześnie. Jako reprezentant natury jest on trwały i niezmienny. To dzięki niemu pamięć o powstańcach przetrwa. Poetyckie opisy leśnej przyrody, idealizacja i sakralizacja postaci oraz subtelna narracja nadają noweli wyjątkowego charakteru.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *