Imię

Adam Mickiewicz w IV części Dziadów wykreował postać Gustawa, który w Prologu w trzeciej części jako Więzień zmienia imię i staje się Konradem. Łaciński napis na ścianie celi więziennej głosił: „Gustaw zmarł / 1823 / 1 listopada. – Tu narodził się Konrad / 1823 / 1 listopada”. Ten symboliczny gest oznaczał przemianę z romantycznego kochanka, dla którego najwyższą ideą była miłość do kobiety, w buntownika walczącego o wolność narodu. Od tej pory przyjmuje on postawę prometejską: buntuje się przeciw Bogu z miłości do kraju i bezinteresownie próbuje wymóc na Stwórcy, by Ten podzielił się z nim swą boską mocą. Dzięki temu Konrad będzie mógł lepiej urządzić świat i da Polakom wolność. Swój monolog wypowiedział w scenie II dramatu – w Wielkiej Improwizacji.

Jacek Soplica, bohater epopei Adama Mickiewicza, po zabójstwie Stolnika został uznany za zdrajcę. Zbrodni dokonał bowiem tuż po najeździe Moskali na zamek Horeszki i tym samym przysłużył się Rosjanom. Musiał zatem uciekać z Litwy. Wstąpił do zakonu bernardynów i tu właśnie podjął decyzję o zmianie imienia. Wybierając imię Ksiądz Robak, bohater podkreślał swoją pokorę i przekonanie o małej wartości swojej osoby. Późniejszymi czynami odkupił dawne winy. Walczył w Legionach, był emisariuszem, przetrwał więzienia i zsyłkę na Syberię. Jego prawdziwą tożsamość mieszkańcy Soplicowa (poza Sędzią i Gerwazym) poznali dopiero po jego śmierci – gdy Jacek został zrehabilitowany w oczach szlachty i uznany za bohatera.

  • (L) Henryk Sienkiewicz, Potop

Andrzej Kmicic, bohater powieści historycznej Henryka Sienkiewicza, był szlachcicem. Jego awanturnicze życie i szaleństwa doprowadziły do tragedii. Mszcząc się za śmierć swoich towarzyszy, popełnia zbrodnię. Koleje losu Kmicica prowadzą do sytuacji, w której staje się on wrogiem szlachty i króla. Chcąc odkupić swoje winy i oczyścić swoje imię, przyjmuje nazwisko Babinicz. Od tej pory walczy w obronie kraju, dokonując wielkich czynów podczas oblężenia Częstochowy przez Szwedów. Zdobywa uznanie szlachciców, króla, a co ważniejsze – ukochanej Oleńki. Zostaje zrehabilitowany i nazwany bohaterem. Kmicic jest typową postacią dynamiczną, zaś punktem zwrotnym w jego życiu jest decyzja o ukryciu swojej prawdziwej tożsamości i zmiana imienia.

  • (L) John Ronald Reuel Tolkien, Władca pierścieni

W powieści J.R.R. Tolkiena czarodziej Gandalf Szary daje się poznać jako poczciwy staruszek, który znany jest w Shire przede wszystkim z tego, że zabawia dzieci puszczaniem fajerwerków. Jego magiczna moc nie jest wybitna, choć wielokrotnie podczas podróży z Drużyną Pierścienia okazała się pomocna. Gdy jednak przychodzi mu się zmierzyć z Balrogiem, cieniem zamieszkującym podziemia Morii, ta moc początkowo okazuje się zbyt słaba. Tak myśleli jego przyjaciele. W rzeczywistości jednak Gandalf Szary po walce z Balrogiem przechodzi przemianę i powraca jako Gandalf Biały. Zmianie imienia towarzyszyła zmiana wyglądu (białe włosy i szata) oraz potężniejsza od dawnej moc, dająca mu siłę do walki ze złymi siłami Saurona.

  • (F) Gwiezdne wojny, cz. I – VI, (USA 1977 – 2005), reż. George Lucas, Irvin Kershner

Zgodnie z chronologią, bohatera fantastycznej sagi, Anakina Skywalkera, poznajemy jako małego chłopca. Obi-Wan Kenobi szkoli go na Rycerza Jedi. Wszystko wskazuje na to, że chłopak zostanie kimś wyjątkowym, ponieważ jego Moc jest bardzo silna. W wyniku tragicznych wydarzeń, m.in. śmierci matki, oraz na skutek namowy Kanclerza Palpatine’a, Anakin przechodzi na Ciemną Stronę Mocy i staje się Darthem Vaderem (dzieje się to w części pod tytułem Zemsta Sithów). Od tego czasu będzie symbolem największego zła, z którym walczyć będą bohaterowie „starej trylogii” (części IV-VI). Zmiana imienia łączy się tu nie tylko ze zmianą celów i postępowania, ale także z nowym wizerunkiem. Vader – na skutek poparzeń – musiał nosić charakterystyczną czarną maskę i kostium, dzięki którym mógł żyć. W części VI bohater powraca na Jasną Stronę Mocy i umiera, rehabilitując się za popełnione krzywdy.

  • (L) Joanne Kathleen Rowling, Harry Potter i Kamień Filozoficzny (i następne części powieści)

Kontynuując poszukiwania bohaterów, którzy zmieniają imię, trafiliśmy tym razem na postać Voldemorta z cyklu powieści J.K. Rowling. Pierwotne imię, Tom Riddle, było przez niego używane w Hogwarcie w okresie nauki. Z czasem jednak młody czarodziej rozwinął w sobie moc i pragnienie zdobycia władzy, co wiązało się ze zmianą wizerunku i – imienia. Jest ono anagramem pełnego imienia bohatera (Tom Marvolo Riddle). Budziło ono strach w świecie czarodziejów. Większość z nich bała się je wypowiadać. Zamiast tego stosowano określenia: „Sam-wiesz-kto” oraz „Ten-którego-imienia-nie-wolno-wymawiać”. Tylko nieliczni, w tym oczywiście Harry Potter, nie czuli przed nim lęku. Imię w przypadku tej postaci jest szczególnym elementem kreacji bohatera. Dodaje mu tajemniczości, czyni kimś wyjątkowym, choć niestety ta niezwykłość wynika nie z zasług, a z okrucieństw, których dopuszcza się bohater.

  • (L) Aleksander Fredro, Zemsta

W wielu tekstach kultury bohaterowie noszą imiona lub nazwiska znaczące (mówiące), czyli takie, które informują o pewnych cechach postaci. Przykłady takich imion znajdziemy między innymi w komedii Aleksandra Fredry pt. Zemsta. Rejent Milczek był osobą cichą i małomówną (choć podstępną), zaś Cześnik Raptusiewicz często unosił się gniewem i nie potrafił opanować emocji („raptus” oznacza człowieka porywczego, gwałtownego). Również Papkin nosi imię, które wskazuje na cechę jego charakteru. Pochodzi ono od „papki”, czyli strawy, za którą bohater da się kupić i zrobi wszystko, by gospodarz zapewnił mu utrzymanie.