Artysta

  • (L) Orfeusz i Eurydyka

Sięgając do źródeł naszej kultury, odnajdujemy w micie o Orfeuszu i Eurydyce kolejną postać artysty. Orfeusz, doskonały poeta, tworzył wiersze, które poruszały serca wszystkich słuchaczy. Jego twórczość była tak niezwykła, że wzruszyła strasznego Hadesa, który zgodził się oddać żonę poecie. Orfeusz stał się symbolem twórcy doskonałego, którego dzieła oddziałują silnie na człowieka i potrafią wpływać na jego działania. Atrybutem tego bohatera zaś była lira, będąca symbolem idealnej poezji.

Młodopolski artysta został ukazany w artykule Przybyszewskiego jako kapłan, a sztuka miała być religią, której on służy: „Artysta nie jest sługą ani kierownikiem, nie należy ani do narodu, ani do świata, nie służy żadnej idei ani żadnemu społeczeństwu. Artysta stoi ponad życiem, ponad światem, jest Panem Panów, niekiełznany żadnem prawem, nieograniczany żadną siłą ludzką. Jest on zarówno święty i czysty, czy odtwarza największe zbrodnie, odkrywa najwstrętniejsze brudy, gdy oczy w niebo wybija i światłość Boga przenika.” Koncepcja ta wpisywała się w młodopolski wzorzec artysty, nieograniczonego żadnymi zobowiązaniami wobec społeczeństwa.

W Wielkiej improwizacji Konrad wypowiada monolog, w którym prezentuje siebie jako postać wybitną, niezwykłą, obdarzoną podobnym talentem twórczym, jak Bóg. Artyście towarzyszy poczucie osamotnienia, niezrozumienia i odrzucenia. On sam jednak gardzi ludźmi, ponieważ jest przekonany o swoim wyjątkowym przeznaczeniu. Ideą Konrada jest bowiem wyzwolenie narodu polskiego.

  • (F) Mr. Turner, (Wielka Brytania 2014), reż. Mike Leigh

Film Mike’a Leigh pt. Mr. Turner opowiada o prekursorze impresjonizmu w sztuce, żyjącym w romantyzmie. Był nim malarz William Turner. Reżyser ukazuje złożoność postaci – Turner był genialnym artystą, a jednocześnie trudno mu było budować relacje z otoczeniem. Te dwie właściwości człowieka są chyba nieodzowne, gdy mówimy o geniuszu. Świetna kreacja aktorska Timothy’ego Spalla sprawia, że postać staje się wiarygodna, a wspaniałe plastyczne zdjęcia pozwalają docenić twórczość Turnera i zachwycić się jej urokiem. (Polecamy artykuł „Mr. Turner” – o człowieku, dla którego słońce było Bogiem).

W epoce Młodej Polski niektórzy artyści prezentowali postawę dekadencką. Podmiot liryczny wiersza Kazimierza Przerwy-Tetmajera Evviva l’arte (to znaczy „Niech żyje sztuka!”) wyraża przekonanie o tym, że życie nie ma żadnej wartości, że wszystko przemija, prócz sztuki, która stanowi dla artystów jedyny sens istnienia: „Evviva l’arte! W piersiach naszych płoną / ognie przez Boga samego włożone: / więc patrzym na tłum z głową podniesioną, / laurów za złotą nie damy koronę, / i chociaż życie nasze nic niewarte: / evviva l’arte!”

  • (L) Horacy, Wybudowałem pomnik (Exegi monumentum)

Rzymski poeta Horacy w odzie pt. Wybudowałem pomnik prezentuje postawę twórcy, który przekonany jest o wielkiej wartości swojej poezji. Trwałość i piękno myśli ujętych w jego dziełach zapewni mu nieśmiertelność. W wierszu pojawia się zatem motyw exegi monumentum, tak chętnie podejmowany w twórczości literackiej późniejszych epok.

W filmie Petera Webbera Jan Vermeer, holenderski malarz z epoki baroku, przedstawiony został jako człowiek wrażliwy, niezwykle utalentowany, ale borykający się z problemami finansowymi i z niemocą twórczą. Inspiracją do namalowania jednego z największych jego dzieł staje się służąca, Griet – wrażliwa na sztukę, prosta dziewczyna. Wielką wartością filmu są piękne zdjęcia, wzorowane na dziełach Vermeera, muzyka Alexandre’a Desplata oraz dobre role Collina Firtha i Scarlett Johannson.

Zygmunt Korczyński to jeden z bohaterów powieści Elizy Orzeszkowej pt. Nad Niemnem. Młody mężczyzna, przyzwyczajony do życia w wielkim świecie, nie potrafił odnaleźć się w rodzinnym majątku w Osowcach. Pragnął tworzyć poza krajem, ojczyznę i jej tradycje traktował z lekceważeniem, nie szanował ojca poległego w powstaniu, a matkę zachęcał do sprzedaży majątku i wyjazdu. Czuł, że w Polsce (pod zaborami) nie może rozwijać swojego talentu plastycznego. Nie brał na siebie odpowiedzialności za budowanie kultury w ojczyźnie, mimo że matka bardzo go do tego nakłaniała. Dialog obojga bohaterów na temat opuszczenia dworku (w trzecim tomie powieści) wyraźnie ukazuje powinność artysty wobec ojczyzny w okresie niewoli i ujawnia krytyczny stosunek autorki wobec postawy prezentowanej przez Zygmunta.

Romantyczny wieszcz przywołuje postać poety doskonałego – Homera – który staje się niedoścignionym wzorem artysty. Poeta wypowiadający się w wierszu z żalem wyznaje, że jego talent jest ułomny, a losy narodu nie dają powodów do tego, by je opiewać w pieśniach. Słowacki ukazuje tu postać artysty niedoskonałego, niezrozumianego, rozczarowanego postawą swoich rodaków.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *