Apokalipsa

W ostatniej księdze Nowego Testamentu opisane zostało objawienie, jakiego doświadczył św. Jan. Dotyczy ono czasów ostatecznych: katastroficzna wizja końca świata i dnia Sądu Ostatecznego łączy się tu z wiarą w sprawiedliwość Bożą i w życie wieczne. Tekst ten pełen jest symboli, które na stałe weszły do kultury europejskiej, np. czterech jeźdźców apokalipsy, siedem pieczęci, siedem trąb. Obrazy zagłady zaś (trzęsienia ziemi, kataklizmy, kosmiczne zjawiska) do dziś inspirują poetów, malarzy i twórców filmowych.

  • (L) Czesław Miłosz, Piosenka o końcu świata 

W wierszu Miłosz prezentuje wizję końca świata w sposób nieprzypominający proroctwa św. Jana. Ostatnie chwile istnienia znanej nam rzeczywistości ludzie spędzają na wykonywaniu zwyczajnych czynności, a wszystko w przyrodzie toczy się swoim dotychczasowym rytmem. Koniec świata jest wpisany w naturę rzeczy i nie ma w nim nic zaskakującego ani przerażającego.

Hymn młodopolskiego poety przedstawia ostatnie chwile istnienia ludzkości, utrzymane w nastroju grozy, typowym dla motywu zaczerpniętego z Apokalipsy św. Jana.. Język utworu stylizowany jest na tekst biblijny, co wraz z poetyką ekspresjonizmu i symbolizmu zbliża wiersz Kasprowicza do wizji proroka z Nowego Testamentu.

  • (L) Zbigniew Herbert, U wrót doliny 

Zbigniew Herbert z typową dla siebie ironią i dystansem opisuje miejsce i wydarzenia, jakie dzieją się u kresu świata. Nie jest to obraz znany nam z Apokalipsy św. Jana. Zamiast katastrof i nastroju grozy w wierszu obserwujemy rozterki ludzi, którzy czekają na wejście do nieba. Końcem świata dla nich nie jest tragiczna śmierć czy zagłada ziemi, tylko konieczność rozstania się z dotychczasowym życiem. Jak się okazuje, jest to niezwykle trudne.

Apokalipsa nie jest tu końcem świata zapowiedzianym w Biblii. To wojna, którą podmiot liryczny przeczuwa i która stała się faktem 1 września 1939 roku. Poeta tworzący w epoce dwudziestolecia międzywojennego kreśli katastroficzną wizję zagłady, uwypuklając jednocześnie dramatyzm sytuacji, w jakiej znalazł się bezbronny i zagubiony człowiek.

  • (F) 2012, (Kanada/USA 2009), reż. Roland Emmerich

Widowiskowa produkcja filmowa ukazuje spełniającą się przepowiednię Majów, według której 21.12.2012 miał nastąpić koniec świata. Ziemia dosłownie (i efektownie) rozstępuje się pod stopami, obserwujemy potężne tsunami, dzieją się inne kataklizmy, które mają przynieść zagładę. Dzięki filmowym środkom wyrazu (szczególną rolę pełnią tu efekty specjalne) koniec świata został ukazany w sposób niezwykle realistyczny i widowiskowy, choć całość pozbawiona jest grozy typowej dla motywu apokalipsy.

Drzeworyt pochodzący z cyklu Apokalipsa, nawiązuje do symbolicznych postaci z księgi biblijnej. Uosabiają Wojnę, Zarazę, Głód i Śmierć. Ich celem jest zaprowadzenie sprawiedliwości na świecie. Jeźdźcy mają przyporządkowane zadania, które można rozpoznać po atrybutach należących do każdego z nich. Dynamiczna kompozycja dzieła i drastyczne sceny potęgują grozę, jaka ma zapanować w czasach ostatecznych.

Dürer
Albrech Dürer, „Czterej Jeźdźcy Apokalipsy” (1497-98)
  • (F) Melancholia (Dania/Francja/Niemcy/Szwecja 2011), reż. Lars von Trier

Koniec świata w tym filmie rozumiany jest w sposób dosłowny. Od początku wiemy, że Ziemia ulegnie zagładzie. Reżyser zrezygnował jednak z ukazania apokaliptycznych wizji kataklizmów. Skupił się raczej na analizie stanów psychicznych kilkorga postaci, które stanęły w obliczu przerażającej prawdy o końcu istnienia planety. Mimo świadomości nadejścia totalnej zagłady, oglądamy dzieło von Triera zupełnie inaczej niż znane nam dotąd filmy katastroficzne. Dramat jednostki okazuje się tu istotniejszy od dramatu całej ludzkości. Niezwykły klimat filmu tworzą przede wszystkim zachwycające zdjęcia i przekonująca rola Kirsten Dunst.

2 thoughts on “Apokalipsa

  1. Czy powołanie na utwory wojenne mogłoby zostać również omówione? Opowiadania Borowskiego lub „Inny świat”

    1. Teksty, które wspomniałaś, będą omówione pod kątem motywu apokalipsy, ale niestety nie przed tegoroczną maturą…

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *